Συμπέρασμα

Η καλλιεργούμενη έκταση στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά περίπου 67% μεταξύ 1911 και 1928 (από 9,2 σε 15,4 εκατομμύρια στρέμματα), με το Σιτάρι να παραμένει σταθερά το κυρίαρχο προϊόν (μέση έκταση 4,37 εκατ. στρέμματα — υπερδιπλάσια του δεύτερου σε έκταση προϊόντος, του Καλαμποκιού).

Ωστόσο, η αύξηση της έκτασης δεν συνοδεύτηκε από αύξηση της παραγωγικότητας: η απόδοση ανά στρέμμα μειώθηκε σε όλα σχεδόν τα βασικά δημητριακά (Σιτάρι 97→66 κιλά/στρ., Κριθάρι 101→78, Καλαμπόκι 136→70 μεταξύ 1911 και 1928). Αυτό υποδηλώνει επέκταση της καλλιέργειας σε λιγότερο πρόσφορη γη, συμβατή με την ιστορική αφήγηση της αγροτικής αποκατάστασης προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 — ποσότητα γης αντί ποιότητας.

Οι στήλες αξίας (δρχ.) του πρωτογενούς αρχείου δεν χρησιμοποιήθηκαν σε αυτό το συμπέρασμα, καθώς η περίοδος 1914–1928 περιλαμβάνει σημαντική υποτίμηση της δραχμής· ονομαστικές συγκρίσεις αξίας θα ήταν παραπλανητικές χωρίς αντιπληθωριστική αναπροσαρμογή.

Συμπέρασμα

Τα Σιτηρά κυριαρχούσαν με 41,2% της συνολικής αξίας γεωργικής παραγωγής το 1921, ακολουθούμενα από Σταφίδα (18,5%) — το κατ’ εξοχήν εξαγωγικό προϊόν της εποχής — και Αμπελουργικά/Λάδι (11,7% και 11,4% αντίστοιχα). Οι πέντε πρώτες κατηγορίες μαζί αντιπροσώπευαν σχεδόν το 90% της συνολικής αξίας, δείχνοντας μια οικονομία συγκεντρωμένη σε λίγα βασικά προϊόντα παρά τη μεγάλη ποικιλία καλλιεργειών που καταγράφονταν.

Συμπέρασμα

Σε πλήρη αντίθεση με τα δημητριακά, τα εσπεριδοειδή συρρικνώθηκαν σημαντικά μετά το 1916-1917: τα Πορτοκάλια έπεσαν από 355.510 σε 64.921 χιλ. τεμάχια (−82%) και τα Λεμόνια από 409.805 σε 53.662 (−87%) έως το 1928. Το Ξυλοκέρατο ήταν το πιο σταθερό προϊόν της ομάδας. Η αντίθετη πορεία σε σχέση με τα δημητριακά υποδηλώνει ότι η αγροτική αποκατάσταση των προσφύγων μετά το 1922-23 στράφηκε κυρίως σε εκτατικές καλλιέργειες (σιτηρά) και όχι σε πολυετείς δενδρώδεις καλλιέργειες όπως τα εσπεριδοειδή, που απαιτούν χρόνια για να αποδώσουν και συγκεντρώνονταν σε συγκεκριμένες παραδοσιακές περιοχές (Κρήτη, Νότιο Αιγαίο) λιγότερο επηρεασμένες από την ανακατανομή γης.

Συμπέρασμα

Μόνο για το Καλαμπόκι η πτώση απόδοσης μετά το 1923 είναι στατιστικά σημαντική (p=0.044) — η μέση απόδοση έπεσε από 100,0 σε 80,7 κιλά/στρέμμα. Για το Σιτάρι η διαφορά είναι οριακή (p=0.063, πολύ κοντά στο συνηθισμένο όριο 0.05) και για το Κριθάρι δεν είναι στατιστικά σημαντική (p=0.237) — η οπτική εντύπωση από το γράφημα της Περιγραφικής Στατιστικής ήταν πιο έντονη απ’ όσο δικαιολογεί το μικρό μέγεθος δείγματος (μόλις 6-8 έτη ανά ομάδα). Με τόσο λίγα ετήσια σημεία, χρειάζεται προσοχή πριν μιλήσουμε για «απόδειξη» επίδρασης.

Συμπέρασμα

Το Καλαμπόκι δείχνει την ισχυρότερη και πιο αξιόπιστη πτωτική τάση απόδοσης (R²=0.554, p<0.001) — περίπου −2,9 κιλά/στρέμμα κάθε χρόνο, σχεδόν διπλάσιος ρυθμός από το Σιτάρι (−1,4 κιλά/στρέμμα/έτος, p=0.022). Το Κριθάρι δεν εμφανίζει στατιστικά αξιόπιστη γραμμική τάση (p=0.106) — η διακύμανσή του φαίνεται πιο ακανόνιστη παρά σταθερά φθίνουσα. Συνολικά, τα ευρήματα της παλινδρόμησης επιβεβαιώνουν —με μεγαλύτερη ακρίβεια από το απλό t-test— ότι η επέκταση της καλλιεργούμενης έκτασης μετά το 1911 συνοδεύτηκε από πραγματική, μετρήσιμη πτώση παραγωγικότητας ανά στρέμμα, με το Καλαμπόκι να επηρεάζεται περισσότερο.

Συμπέρασμα

Η παραγωγή πορτοκαλιών το 1928 συγκεντρωνόταν κυρίως σε Νότιο Αιγαίο (17.805 χιλ. τεμ.), Πελοπόννησο (15.488) και Κρήτη (15.362) — μαζί πάνω από το 75% της εθνικής παραγωγής. Η Μακεδονία δεν κατέγραφε καθόλου παραγωγή πορτοκαλιών αυτή την περίοδο, αναμενόμενο δεδομένου του ηπειρωτικού/ψυχρότερου κλίματός της σε σχέση με τις νησιωτικές/νότιες περιφέρειες.

Συμπέρασμα

Σε αντίθεση με τα εσπεριδοειδή, όπου κυριαρχούσαν οι νότιες/νησιωτικές περιφέρειες, στη συνολική αξία παραγωγής κυριαρχεί η Μακεδονία (2,87 δισ. δρχ. — υπερδιπλάσια της αμέσως επόμενης, Στερεάς Ελλάδας με 1,26 δισ.), κυρίως από Σιτηρά και Βιομηχανικά/αρωματικά προϊόντα. Οι δύο χάρτες μαζί δείχνουν ότι κάθε περιφέρεια είχε τελείως διαφορετική «γεωργική ταυτότητα» — η Μακεδονία σε σιτηρά και βιομηχανικές καλλιέργειες, το Νότιο Αιγαίο/Κρήτη/Πελοπόννησος σε εσπεριδοειδή.

Συνολικά ευρήματα ανά προϊόν (μερίδιο 1928)

🍋 Λεμόνια, Κίτρα: κυριαρχεί η Στερεά Ελλάδα / Κρήτη  ·  🍊 Πορτοκάλια, Μανταρίνια: κυριαρχεί το Νότιο Αιγαίο  ·  🍏 Μήλα, Κάστανα: κυριαρχεί η Θεσσαλία  ·  🌰 Αμύγδαλα, Καρύδια: κυριαρχεί η Πελοπόννησος  ·  🌳 Αχλάδια, Κίτρα, Ξυλοκέρατα: κυριαρχεί η Κρήτη  ·  🌰 Βελανίδια: κυριαρχεί η Στερεά Ελλάδα. Το επαναλαμβανόμενο μοτίβο: κάθε προϊόν έχει σαφή γεωγραφική «πατρίδα» παραγωγής — δεν υπάρχει ομοιόμορφη εθνική κατανομή σε κανένα από τα 12 προϊόντα. Χρησιμοποίησε το εργαλείο παραπάνω για να δεις πώς εξελίχθηκε αυτή η γεωγραφική συγκέντρωση χρόνο με χρόνο για κάθε συγκεκριμένο προϊόν.